De Italiaanse regering kondigde aan dat ze hun investering van 1 miljard euro (!) in cultuur zullen veruitwendigen in een bon van €500 aan elke 18-jarige. Die kan het dan weer uitgeven aan boeken, theater, musea,... Zolang het maar iets cultureels is. Als 18-jarige zou ik dit fantastisch gevonden hebben. Wie is er nu niet dol op cadeautjes? Nu 20 jaar later, voel ik een lichte aarzeling. Is het geven van een cheque genoeg? Gaan jongeren op die manier meer aan cultuur doen? Bovendien, wat is cultuur? Ik zie elke cultuurminnende vriend op facebook jubelen bij dit Italiaans idee, maar wat als nu zou blijken dat elke 18-jarige die €500 spendeert aan het Italiaanse equivalent van Studio 100? Blijft het gejuich dan? Moeten jongeren gestimuleerd worden om hun vouchers uit te geven aan klassieke concerten in plaats van aan festivals?

De vraag is waarom de Italiaanse regering deze maatregel neemt. Ik juich een gebalanceerde uitgave tussen defensie en cultuur ook toe, maar zien zij het als een evenwicht tussen defensie en preventie? Willen ze m.a.w. inzetten op het het onderdompelen in een ‘Vita Meditativa’? Een citaat van Bart Verschaffel (cultuurfilosoof) in Boekman 94 ‘i-Cultuur’ luidt als volgt: “Onderdompeling als zodanig is niet het probleem, mensen hebben de noden die ze hebben en ze mogen doen wat zij willen. Wat wel een probleem is, is het wegkwijnen van aandacht als vorm van ervaring. In het Europese culturele leven is er altijd plaats geweest voor een Vita Meditativa waarin het belang van beschouwing en kritische reflectie is erkend. Dat maakt nu plaats voor een verheerlijking van de Vita Activa. Mensen die zich daarmee afficheren, verdragen het amper dat er in het publieke leven plaats voorbehouden wordt voor beschouwing.” Het is iets wat in ‘De Barbaren’ van Barrico ook al beschreven werd. In deze tijden laden mensen zich op aan de ervaring. De beleving gaat minder in de diepte en blijft meer aan de oppervlakte. Begrijp me niet verkeerd. Ik geef geen waardeoordeel over diepte of oppervlakte. Het is een vaststelling die we met beide handen moeten vastgrijpen en gebruiken. Verschaffel: “Wanneer de ervaring van de aandacht minder belangrijk wordt, verdwijnt daarmee ook de afstandelijkheid die die schoonheidservaring begeleidt. Met de aandacht erodeert ook het beschouwelijke en de deelname aan de ‘cultuur van de redelijkheid’. Een democratische samenleving spreekt de mens echter aan als burger: als zelfstandig, redelijk, verantwoordelijk individu, dat redenen kan geven voor zijn keuzes.”

Wil de Italiaanse regering dus inzetten op het versterken van competenties die iemand een zelfstandiger, redelijker en verantwoordelijker individu kan maken? Is een cheque van €500 dan voldoende? Hopelijk zetten ze dan evenzeer in op toeleiding naar cultuur die dit soort van actief burgerschap bewerkstelligt of aanvaardt men dat een financiële drempel de enige drempel is die er speelt? Ik ben er van overtuigd dat er nog een boel andere dingen spelen. Kent iedereen de code die speelt in een schouwburg, laat staan een operahuis? Heeft elke jongere niet een eerder verborgen wens die ingaat tegen wat zijn ‘peers’ denken? Is een kader bij een beleving niet evenzeer van belang? Hoe kunnen we inspelen op het belang van het informatiseren en intensiveren van de beleving (zie Barrico), zodat het aanbod makkelijker dié jongeren bereikt? Wat met het Mattheuseffect? Gaat de gestudeerde middenklasse (die het misschien minder nodig heeft) niet eerder aan de slag met de vouchers en nu dingen gratis doen die ze anders toch zouden betalen? Moet er niet evenzeer ingezet worden op het verlagen drempels voor kansengroepen (zowel financieel als anders)?

In deze tekst lees je tussen de regels de visie die wij met UiTPAS vooropstellen: haal de juiste drempels voor de juiste mensen naar beneden. Sommigen hebben incentives nodig, sommigen meer informatie, sommigen een financieel duwtje. Gelukkig delen we (op het eerste zicht, want op dit moment is er geen zicht op deelnemende organisatoren) het besef dat de regie in de handen van de ‘burger’/’participant’ moet liggen.

Cadeautjes uitdelen is dus niet genoeg, zorg voor een deftige omkadering. Zodat het aanbod dat van de 18-jarige een mondige burger kan maken die niet in de val van extremisten trapt, ook daadwerkelijk bij die jongere kan geraken. Prego.